Nửa đêm, và bạn thức dậy lần thứ ba để cặp nhiệt độ không chịu hạ. Thuốc hạ sốt làm nhiệt độ xuống một lúc rồi lại tăng. Họng đau đến mức trẻ không chịu nuốt cả cháo, và bạn có thể sờ thấy vài cục nhỏ di động ở hai bên cổ. Nếu giống tình cảnh nhà bạn lúc này, hãy dành hai phút tìm hiểu về một loại virus dễ bị bỏ qua: virus Epstein-Barr, thường gọi là virus EB.
Virus EB là gì?
EBV là viết tắt của virus Epstein-Barr, một thành viên của herpesvirus người type 4. Hơn 90% người lớn trên thế giới đã từng nhiễm loại virus này. Một khi xâm nhập vào cơ thể, virus trú ngụ và tồn tại ở dạng tiềm ẩn bên trong tế bào lympho B — những tế bào miễn dịch sản sinh kháng thể.
Lây truyền chủ yếu qua nước bọt
Đường lây chính là nước bọt. Dùng chung cốc hoặc dụng cụ ăn, cho trẻ ăn miếng đã nhai sẵn, thổi vào thức ăn cho nguội, hoặc người lớn hôn trẻ vào miệng — tất cả đều có thể truyền virus.
Tại sao dễ bỏ sót
Điều khiến EB khó nhận biết là các dấu hiệu sớm — sốt, đau họng và mệt mỏi — trùng lặp với cảm lạnh thông thường, nên nhiều phụ huynh xử trí như cảm. Lâm sàng nó cũng có thể bị nhầm với viêm amidan mủ, và khi hạch cổ sưng thì phải phân biệt với các tình trạng như lao hạch. Vì thiếu dấu hiệu đặc hiệu, nó thường được xử trí như viêm đường hô hấp trên thông thường, có thể kéo dài bệnh và chậm chẩn đoán.
Các dấu hiệu cần chú ý
Nhiễm EB lần đầu có thể gây tăng bạch cầu đơn nhân nhiễm khuẩn. Bức tranh điển hình xoay quanh ba điểm:
- Sốt— thường từ 38,5 đến 40°C, kéo dài một đến hai tuần.
- Viêm họng— họng và amidan đỏ, sưng, đôi khi có mủ màu xám trắng.
- Hạch bạch huyết— sưng hạch bạch huyết, thường ở cổ, và có thể đau khi chạm.
Bên cạnh đó, cũng có thể thấy sưng mi mắt, phát ban, mệt mỏi và gan hoặc lá lách to. Xét nghiệm máu thường cho thấy tăng bạch cầu lympho bất thường.
Khi các dấu hiệu này xuất hiện, bác sĩ thường chỉ định công thức máu toàn phần, xét nghiệm kháng thể EBV, chức năng gan và siêu âm bụng. Số lượng bạch cầu lympho bất thường tăng rõ rệt cùng với IgM kháng nguyên vỏ virus (VCA) của EBV dương tính gợi ý nhiễm trùng gần đây.
Một lưu ý: trẻ nhỏ cần thời gian để tạo kháng thể, nên bác sĩ phải đọc kết quả cùng với số ngày sốt và diễn biến chung. Chỉ triệu chứng hay một phiếu xét nghiệm đơn lẻ đều không đủ kết luận.
Chăm sóc trẻ tại nhà
- Nghỉ ngơi nhiều.Trong giai đoạn cấp tính, nằm nghỉ trên giường là nền tảng; tránh gắng sức.
- Tránh vận động gắng sức.Một số trẻ bị lách to và dễ vỡ, và chạy nhảy, thể thao tiếp xúc hoặc va đập vào bụng mang nguy cơ vỡ lách. Ngay cả sau khi triệu chứng dịu đi, hãy đợi khoảng thời gian bác sĩ khuyên trước khi tập thể thao lại.
- Cách ly trong gia đình.Không dùng chung dụng cụ, cốc hay bàn chải; tránh hôn người khác; che miệng khi ho và hắt hơi.
- Không tự ý dùng thuốc.Việc có đồng thời nhiễm khuẩn hay không là do bác sĩ quyết định. Kháng sinh không có tác dụng với virus, và một số thuốc có thể gây phát ban.
- Ăn uống đầy đủ.Thức ăn nhẹ, dễ tiêu và uống nhiều nước.
Khi nào đưa trẻ đến bệnh viện
Hãy đưa trẻ đi khám ngay nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào sau đây:
- Sốt cao không hạ trong nhiều ngày.
- Khó thở hoặc khó nuốt.
- Đau bụng dữ dội, đặc biệt vùng bụng trên bên trái.
- Vàng da hoặc vàng mắt.
- Mệt mỏi, buồn ngủ, đau đầu hoặc nôn mửa.
- Sốt, gan hoặc lá lách to, hoặc các triệu chứng khác tái đi tái lại hoặc kéo dài quá ba tháng.
Diễn biến kéo dài quá ba tháng cần loại trừ nhiễm EB mạn tính hoạt động, mà bác sĩ đánh giá qua tải lượng virus và định typ lympho. Nếu có bất kỳ dấu hiệu nào kể trên, tốt nhất hãy đưa trẻ đến khoa nhi để bác sĩ kết luận qua thăm khám và kết quả xét nghiệm.
Bài viết này chỉ nhằm mục đích giáo dục sức khỏe và không thay thế lời khuyên y tế. Hãy tham khảo bác sĩ nhi về tình trạng cụ thể của trẻ.
Hãy trao đổi với bác sĩ nhi
Đội ngũ bệnh nhân quốc tế có thể giúp bạn sắp xếp một lượt khám nhi tại cơ sở New Century Healthcare và tư vấn thời điểm phù hợp theo kế hoạch đi lại.